پرسش نخستین

ما انسان‏ها از آن روزی که با خود آشنا شدیم، همیشه برای دست‏یابی به  «وضعیت بهتر» تلاش کرده و به امور مختلفی پرداخته‏ایم. گاهی برای تهیة یکی از لوازم زندگی، گاهی برای کسب یک موفقیت اجتماعی، و گاهی برای به دست آوردن یک حال معنوی، یک‏بار برای اندوختن دانش بیشتر و بار دیگر در پی آسایش و لذّت افزون‏تر و. . . در تکاپو بوده‏ایم و همة این‏هارا در ایجاد وضعیت بهتر مفید و مؤثر دانسته‏ایم.

اگر این تلاش‏ها را که به اشیای کوچک و بزرگ و امور خرد و کلان زندگی تعلق می‏گیرد در ذهن خود بازآفرینی کنیم و آن‏ها را مجدداً از نظر بگذرانیم، به‏راحتی مواردی را می‏یابیم که این تلاش‏ها با شکست مواجه شده و موجب دلخوری و ناخرسندی ما گشته است و البته در مواردی هم کوشش ما به نتیجه رسیده و ما را خشنود و رضایت‏مند گردانده است. امّا. . .

امّا همیشه این‏گونه بوده که پس از رسیدن به یک وضعیت بهتر باز به دنبال حالتی از آن بهتر بوده‏ایم. تهیة یک اسباب بازی، لباس یا یک کتاب، شاید ما را بسیار خوشحال نموده باشد، ولی هرگز به‏کلّی راضی نکرده است، اگر زینتی یا دوچرخه‏ای تهیه کردیم، پس از گذشت مدّتی که با آن انس گرفتیم در رؤیای رسیدن به زینتی گران‏بهاتر یا وسیله‏ای کامل‏تر به سر برده‏ایم و همیشه احساس کمبود و نارسایی کرده‏ایم. طبیعی است پس از این تجربه‏ها از خود سؤال کنیم:

بهترین وضعیتی که می‏توانیم در آن قرار داشته باشیم چیست؟ کدام موقعّیت است که اگر به آن دست‏یابیم رؤیای رسیدن به چیز دیگر را در سر نمی‏پرورانیم؟ بزرگترین آرزویی که می‏توان به آن رسید، کمال نهایی و سعادت بزرگ انسان، و عالی‏ترین مرتبه‏ای که برای او تصوّر می‏شود کجاست؟ انتهای حرکت انسان و قلّه صعود او چه نقطه‏ای است؟ آدمی تا چه اندازه می‏تواند رشد کند و فراخ شود؟ و رسیدن به چه منزلی را  «هدف» پایانی حرکت خود قرار دهد؟

در این سؤال‏ها ما تنها به  «نجات» فکر نمی‏کنیم.  «کمال» را می‏طلبیم. به  «حداقل و کمترین‏ها» نمی‏اندیشیم. جویای  «حداکثر و والاترین» هستیم. علاوه بر اصل  «حیاتِ» انسانی، شکوفایی و باروری آن هم مورد کاوش است.

این سؤال‏ها را به شکل دیگری هم می‏توان بیان کرد :

 «بهترین انسان» چه کسی است؟ انسان کامل، نمونه، ایده‏آل، برترین، بالاترین، ارزشمندترین، قیمتی‏ترین، سعادت‏مندترین و خوشبخت‏ترین کیست؟

آرزوی قرارگرفتن در موقعیت کدام انسان برای ما مناسب است؟ چه کسی را الگو، پیشوا و مقتدا بشناسیم و به‏سوی او حرکت کنیم؟ چه کسی قله را فتح کرده و در جایگاه مناسب خود دل‏آرام و خرسند آسوده است؟ کیست که همة آرزوهایش تحقق یافته و همة رؤیاهایش به واقعیت پیوسته و همة توانایی‏ها و استعدادهایش به فعلیت رسیده‏است؟

در این سؤال‏ها ما تنها در جستجوی اسم و عنوان یک  «فرد» نیستیم. بلکه درپی کشف ملاک‏ها، معیارها و ویژگی‏هایی هستیم که آن  «شخص» را برترین کرده‏است. می‏خواهیم  «شخصیت» او را بشناسیم. می‏خواهیم بدانیم چگونه مقدار انسانیت و ارزش انسان‏ها را اندازه بگیریم. می‏خواهیم بدانیم چه چیزی انسانیت انسان را فربه‏تر و بارورتر می‏سازد و انسان را انسان‏تر می‏کند؟