راه و رسم طلبگي
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  • عنوان :  
  • زی طلبگی؛ هنجارشناسی جلوه‌های رفتاری حوزویان  
  • نویسنده :  
  • محمد عالم‌زاده نوری  
  • تعداد بازدید :  
  • 19094  
  •  فهرست کتاب
  • 4ـ پرهیز از مواضع تهمت

    یكی از قواعد رفتار و اصول عمل این است كه رفتار انسان باعث ایجاد توهم و ارایه تصویر نامناسب برای او نشود و وی را در نظر بینندگان متهم به سوء نگرداند. هر كاری كه انسان را در نظر دیگران متهم گرداند و آبروی او را مخدوش سازد، از نظر دین مذموم است. كسی كه به واقع از امور ناپسند پرهیز می‏كند، حق ندارد تظاهر به بدی كند و خود را بدكار بشناساند. انسان هم باید به واقع خوب باشد و هم در نظر مردم به نیكی شناخته شود و هرگز حق ندارد خود را خلاف‏كار معرفی سازد. انسان مالك آبروی خود نیست و اختیار تصرف بی‏جا در آن را ندارد. امام صادق علیه‏السلام فرمود:

    إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَوَّضَ إِلَی الْمُؤمِنِ أُمُورَهُ كلَّهَا وَ لَمْ یفَوِّضْ إِلَیهِ أَنْ یذِلَّ نَفْسَهُ أَلَمْ تَسْمَعْ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤمِنِینَ؟ فَالْمُؤمِنُ ینْبَغِی أَنْ یكونَ عَزِیزاً وَ لاَ یكونَ ذَلِیلاً یعِزُّهُ اللَّهُ بِالاْءِیمَانِ وَ الاْءِسْلاَمِ؛ [1]

    خداوند تمام كارهای مؤمن را به خود او واگذار كرده، ولی به او اختیار نداده كه خود را خوار و ذلیل كند. آیا كلام خدا را نشنیده‏ای كه فرمود: عزت از آن خدا و پیامبر او و مؤمنین است؟ پس مؤمن شایسته است كه عزیز باشد و ذلیل نگردد.

    انسان، اجازه ندارد چوب حراج به آبروی خود بزند، با رفتارهای خاص چهره خود را در دیده دیگران مشوّه گرداند و خود را به بدی عرضه كند. ملامتیه صوفیان، [2] كه برخلاف این آموزه اسلامی اصرار بر بدنام نمایاندن خود داشتند، همواره از سوی بزرگان دین محكوم شناخته شده‏اند.

    پیامبر گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرماید:

    قَالَ مَنْ كانَ یؤمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الاْخِرِ فَلاَ یقِفَنَّ مَوَاقِفَ التُّهَمَةِ؛ [3]

    هر كس كه به خدا و قیامت ایمان دارد، نباید در مواضع تهمت بایستد.

    امیر مؤمنان، علی علیه‏السلام فرمود:

    إِیاك وَ مَوَاطِنَ التُّهَمَةِ وَ الَْمجْلِسَ الْمَظْنُونَ بِهِ السُّوءُ فَإِنَّ قَرِینَ السَّوْءِ یغَیرُ (او یغُرُّ) جَلِیسَهُ؛ [4]

    از جایگاه‏های تهمت و مجالسی كه به آن گمان بد می‏رود، بپرهیز؛ زیرا كه هم‏نشین بد هم‏نشین خود را تغییر (یا فریب) می‏دهد.

    لقمان در ضمن نصیحتی به فرزندش گفت:

    مَنْ یدْخُلْ مَدَاخِلَ السُّوءِ یتَّهَمْ وَ مَنْ یقَارِنْ قَرِینَ السَّوْءِ لاَ یسْلَمْ وَ مَنْ لاَ یمْلِك لِسَانَهُ ینْدَم؛ [5]

    هر كس كه در مكان‏های بد وارد شود، متهم می‏گردد و هر كس كه با بدان هم‏نشینی كند، سالم نمی‏ماند و كسی كه مالك زبانش نباشد، پشیمان شود.

    امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید:

    أَوْلَی النَّاسِ بِالتُّهَمَةِ مَنْ جَالَسَ أَهْلَ التُّهَمَةِ؛ [6]

    شایسته‏ترین مردم به تهمت، كسی است كه با اهل اتهام هم‏نشینی كند.

    هم‏چنین فرمود:

    مَنْ جَالَسَ أَهْلَ الرَّیبِ فَهُوَ مُرِیبٌ؛ [7]

    كسی كه با اهل شك هم‏نشینی كند، او اهل شك است.

    امام صادق علیه‏السلام در جایی دیگر می‏فرماید:

    مَنْ دَخَلَ مَوْضِعاً مِنْ مَوَاضِعِ التُّهَمَةِ فَاتُّهِمَ فَلاَ یلُومَنَّ إِلاَّ نَفْسَهُ. [8]

    حضرت علی علیه‏السلام فرمود:

    مَنْ أَوْقَفَ (عَرَّضَ او وَضَعَ) نَفْسَهُ مَوْضِعَ التُّهَمَةِ فَلاَ یلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ؛ [9]

    هر كس خود را در موضع تهمت قرار دهد (و متهم شود) كسی جز خود را سرزنش نكند.

    امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید:

    اتَّقُوا مَوَاقِفَ الرِّیبِ وَ لاَیقِفَنَّ أَحَدُكمْ مَعَ أُمِّهِ فِی الطَّرِیقِ فَإِنَّهُ لَیسَ كلُّ أَحَدٍ یعْرِفُهَا؛ [10]

    از جایگاه‏های مشكوك بپرهیزید و كسی از شما با مادر خود در راه نایستد؛ زیرا همه كس نسبت مادر را با او نمی‏شناسد.

    از پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نقل شده كه فرموده‏اند:

    رَحِم اللهُ امرءاً جَبَّ الغیبةَ عن نَفسِه؛ [11]

    خدا رحمت كند كسی را كه مانع غیبت خود شود (و كاری نكند كه دیگران از او بدگویی كنند).

    صفیه، همسر پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نقل می‏كند:

    اِنّ رَسولَ اللّه صلی‏الله‏علیه‏و‏آله كانَ مُعتكفاً. فَأَتیتُهُ فَتَحَدَّثتُ عِندَه فَلَمّا أَمسَیتُ انصَرفتُ فَقامَ یمشی مَعی فَمرَّ بِه رجلانِ مِنَ الأنصارِ فَسَلَّما ثُمَّ مَضَیا، فَدعاهُما فَقال: إنّها صَفیة بنتُ حَیی، قالا یا رَسول اللّهِ أَفَنظُنُّ بِكَ إلاّ خَیرا؟ قال: إنَّ الشّیطانَ لَیجری مِن بَنی آدم مَجری الدّمِ وَ إنّی خَشیتُ أن یدخُلَ عَلَیكُما؛ [12]

    پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مسجد معتكف بود. من خدمتش رسیدم و با او سخنی گفتم. وقتی خواستم بروم، ایشان برخاستند و مقداری با من آمدند. در این هنگام، دو نفر از انصار فرارسیده، سلام كرده و از آن‏جا عبور كردند. حضرت آن دو را فراخوانده و فرمودند: این زن صفیه دختر حیی (همسر من) است. آن دو عرضه داشتند: ای پیامبر خدا! آیا ما به شما جز گمان خیر می‏بریم؟ حضرت فرمودند: شیطان در رگ‏های بنی آدم جاری است و من ترسیدم كه بر شما نیز داخل شود.

    از این رفتار پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله استفاده می‏شود كه اگر در مواردی انسان ناچار شد، كار خلاف عرفی انجام دهد، یا در موضع مشكوكی وارد شود، خوب است با توضیح كافی از خود رفع اتهام كند. طلبه‏ها در پاسخ‏گویی به سؤال‏ها، یا مشورت‏های انفرادی خانم‏ها به این مشكل دچار می‏شوند كه لازم است مسئله را روشن سازند. از نظر اسلام، حیثیت و احترام مؤن بسیار اهمیت دارد. پیشوایان معصوم به تلاش برای حفظ آبرو توصیه كرده و هزینه كردن مال برای آن را شایسته شمرده‏اند.

    پیامبر گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرماید:

    ما وَقی بِه الرّجلُ عِرضَهُ كُتِبَ له صَدَقة؛ [13]

    آن‏چه انسان برای حفظ آبرو و شرف خود صرف كند، همچون صدقه برای او نوشته می‏شود.

    حضرت علی علیه‏السلام فرمود:

    أَفضَلُ الفِعالِ، صِیانَةُ العِرضِ بِالمال؛ [14]

    نیكوترین كارها پاسداری از آبرو و شرف است، به‏وسیله مال.

    هم‏چنین فرمود:

    لَم‏یذهَب مِن مالِكَ، ما وَقی عِرضَكَ؛ [15]

    مالی كه عرض تو را نگاه دارد، از دستت نرفته است.

    امام رضا علیه‏السلام فرمود:

    أَفضَلُ المالِ ما وقِی به العِرضُ؛ [16]

    نیكوترین مال، آن است كه عرض (آبرو و حیثیت) انسان به‏وسیله آن حفظ شود.

    آبروی شخصی و آبروی صنفی

    حفظ آبرو خصوصا برای روحانی دو مصداق دارد: آبروی شخصی و آبروی صنفی. یعنی طلبه هم باید از شخصیت حقیقی خود در جامعه پاسداری كند و هم شخصیت حقوقی و اعتبار صنفی خویش را نگاه دارد. كار زشتی كه طلبه مرتكب شود، علاوه بر این‏كه آبروی شخصی او را از میان می‏برد، به تنزل جایگاه روحانیت در میان مردم می‏انجامد و ارزش و اعتبار حاصل از صدها سال مجاهدت، صداقت و خدمت عالمان ربانی را مخدوش می‏كند. برای از بین بردن ارج و منزلت روحانیت هیچ راهی بهتر از بی‏قیدی و بی‏مبالاتی خود روحانیان وجود ندارد. ضربه‏ای كه از این بی‏توجهی‏ها به روحانیت وارد می‏شود، بسیار كارآتر و از بین برنده‏تر از ضربه دشمنان آشكار است:

    روحانیون كه نماینده رسول خدا و امام زمان (عج) هستند در بین مردم، اگر خدای نخواسته، از یكی‏شان یك چیزی صادر بشود كه برخلاف اسلام باشد، این‏طور نیست كه فقط خودش را از بین برده، این حیثیت روحانیت را لكه‏دار كرده. این یك وظیفه بزرگی به عهده‏اش هست. روحانی همچو نیست كه اگر یك خلافی بكند، بگویند كه زید این خلاف را كرده. خلاف روحانی، به اندازه‏ای كه سعه شعاع نفوذش هست، خطایش خطای بزرگ هست. خطایی است كه عفوش در درگاه خدا بسیار مشكل است. برای این‏كه این نماینده، یعنی مدعی نمایندگی از طرف امام زمان (عج) و اسلام دارد. نماینده امام زمان، اگر خدای نخواسته یك قدمی كج بگذارد، این اسباب این می‏شود كه مردم به روحانیت بدبین بشوند. بدبین شدن به روحانیت و شكست روحانیت، شكست اسلام است. آن‏كه حفظ كرده است تا حالا اسلام را، این طبقه بودند. و اگر در این طبقه شخصی، اشخاصی پیدا بشوند كه برخلاف مصالح اسلام خدای نخواسته عمل بكند، جرمی است كه از آدم‏كشی بدتر است. جرمی است از همه معاصی بدتر. برای این‏كه جرم صادر می‏شود از كسی كه آبروی روحانیت را از بین می‏برد. مردم را؛ آنهایی كه غافل هستند از اسلام، گاهی وقت‏ها برمی‏گرداند. چنان‏چه عالِم فاسد بشود، عالَم فاسد می‏شود. برای این‏كه عالِم ـ به حسب ظاهر ـ نماینده امام است. و اگر خدای نخواسته یك فسادی در او پیدا بشود، فاسد بشود، قشرهای ملت را فاسد می‏كند. گاهی عالَم را فاسد می‏كند. و از آن طرف اگر صالح باشد، صالح می‏كند قشرهای ملت را. صالح می‏كند عالَم را. [17]

    مبادا خدای نخواسته به واسطه بعض از اعمالی كه از بعض از این روحانیون و معممین صادر می‏شود، ... یك وقت یك سستی در روحانیت پیدا بشود. از آن زی روحانیت و زی طلبگی اگر ما خارج بشویم، اگر از آن زی كه مشایخ ما در طول تاریخ داشته‏اند و ائمه هدی علیهم‏السلام داشته‏اند، ما اگر خارج بشویم، خوف این است كه یك شكستی به روحانیت بخورد، و شكست به روحانیت شكست به اسلام است. اسلام با استثنای روحانیت محال است كه به حركت خودش ادامه بدهد. اینهایند كه اسلام را معرفی می‏كنند و به پیش می‏برند و از اول هم همین‏طور بوده.

    اگر ما از زی متعارف روحانیت خارج بشویم و خدای نخواسته، توجه به مادیات بكنیم، در صورتی كه خودمان را با اسم روحانی معرفی می‏كنیم، این ممكن است منتهی شود به این‏كه روحانیت شكست بخورد. [18]

     


    [1]. كافی، ج 5، ص 63.

    [2]. ملامتیه، فرقه‏ای از صوفیان‏اند كه به عمد كارهایی انجام می‏دهند، تا خلق آنها را سرزنش كنند و از این طریق غرور، كبر و ریا را در خود از بین می‏برند.

    [3]. مستدرك الوسائل، ج 8، ص 340.

    [4]. الأمالی، شیخ مفید، ص 220.

    [5]. كافی، ج 2، ص 642.

    [6]. الأمالی، شیخ صدوق، ص 21.

    [7]. صفات الشیعة، ص 9.

    [8]. الأمالی، شیخ صدوق، ص 497.

    [9]. بحار الانوار، ج 75، ص 33.

    [10]. وسائل الشیعة، ج 12، ص 37.

    [11]. كشف الخفاء، ص 426، ح 1367.

    [12]. المحجة البیضاء، ج 6، ص 67.

    [13]. مستدرك الوسایل، ج 15، ص 267.

    [14]. كافی، ج 4، ص 49.

    [15]. غررالحكم، حدیث 5390.

    [16]. بحار الانوار، ج 75، ص 355.

    [17]. صحیفه امام، ج 11، ص 250.

    [18]. همان، ج 18، ص 12ـ13.

    • تعداد رکورد ها : 27
    زی طلبگی