راه و رسم طلبگي
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  • عنوان :  
  • به كجا و چگونه  
  • نویسنده :  
  • محمد عالم‌زاده نوري  
  •  فهرست کتاب
  • اصل پنجم: تجدید نیت

    در مباحث گذشته دانستیم که  «نیت» روح عمل محسوب می‏شود و عمل -هر چند صالح و هر چه بزرگ- تا به قصد رضای خدا انجام نگیرد و مصداق بندگی او نگردد در تکامل حقیقی انسان بی‏تأثیر است. آن‏چه ارزش واقعی انسان را تأمین می‏کند عبودیت است و هر عملی که نشان بندگی داشته‏باشد برای آدمی ثمربخش است و برای آن‏که عمل نشان بندگی داشته‏باشد باید به نیت الهی انجام گیرد و رنگ خدا در آن حضور داشته باشد.

    روشن است که نیت بدون  «توجه» امکان‏پذیر نیست. کارهای فاقد  «توجه» که یکسره از سر غفلت صادر می‏شوند ارزشی حقیقی  (خوب یا بد) ندارند. زیرا  «توجه» یکی از مقدمات فعل اختیاری است. در مقابل هرچه  «توجه» در عمل بیشتر باشد و عمل آگاهانه‏تر صادر شود زمینه پیدایش  «نیت» در آن بیشتر است. از این رو اعمال کاملا غریزی یا افعالی که از سر عادت صادر می‏شوند به جهت کم‏رنگ بودن حضور  «توجه» در آن بسیار کم ارزش محسوب می‏شوند.

    به این ترتیب پردازش نیت بسیار مهم‏تر از پرداختن به خود عمل است. اصلاح نیت، اصلاح کیفیت عمل است و اصلاح کیفیت، بر اصلاح کمیت مقدم است. بیش از آن که به مقدار عمل توجه کنیم باید به چگونگی آن بیندیشیم.

    امام صادق  (ع) : النِّیةُ أَفضَلُ مِن العَمَل[1].

    نیت برتر از عمل است.

    اخلاص کیمیای عمل است و عمل ناچیز ما را گران‏سنگ و پربها می‏گرداند. خدای متعال به موسی فرموده‏است:

    یا موسی ما اُریدَ بِهِ وَجهی فَکثیرٌ قَلیلُهُ، وَ ما اُریدَ بِهِ غَیری فَقَلیلٌ کثیرُه. [2]

    آن چه به خاطر من انجام شود کمش زیاد است و آن چه به خاطر غیر من انجام شود زیادش کم.

    پیامبر اکرم  (ص) : أَخلِص قَلبَک یکفِک القَلیلُ مِن العَمَل. [3]

    قلبت را خالص کن، عمل کم، تو را کافی است.

    عمل فراوان بدون نیت، خرواری از پوشال است و عمل خالصِ اندک قطعه‏ای جواهر. هرچه درجة خلوص عمل بالاتر باشد عیار این جواهر بیشتر است.

    با دانستن این سرّ بزرگ و دست‏یافتن بر این اکسیر ارزش‏مند بر ماست که

    1 - تلاش و همت و توجه خود را در راه اصلاح نیت‏ها و افزایش کیفیت اخلاص به کار گیریم.

    2 - روح الهی و نیت خالص را در همة اعمال خرد یا درشت خود تزریق کنیم.

    پیامبر اکرم (ص) به ابوذر فرمودند:

    یا أَباذَر لِیکن لَک فی کلِّ شَی‏ءٍ نِیةٌ صالِحَةٌ حَتّی فی النَّومِ وَ الأَکل. [4]

    ای اباذر در هر چیز نیت صالح داشته باش حتی در خوابیدن و خوردن. [5]

    هر عملی که برای خشنودی خدا انجام گیرد و با نیت خالص همراه باشد  «یک قدم به سوی قله» محسوب می‏شود و هر عملی که از آهنگ الهی تهی ماند سرمایة عمر انسان و نیروی او را خرج کرده و بهره‏ای به بار نیاورده‏است:

    إِنَّ الإِنسانَ لَفی خُسرٍ إِلاّ الَّذینَ آمَنوا وَ عَمِلوا الصّالِحاتِ. . . [6]

    نوع آدمی در زیان است مگر آن‏ها که باور الهی را با عمل شایسته همراه داشته‏اند.

    با انگیزة خالص هر عملی که از انسان صادر می‏شود ارزش معنوی انسان را یک درجه بالا می‏برد. اگر این نیت، به تمام اعمال و حرکات زندگی سرایت یابد همة لحظات عمر مفید و ثمربخش می‏گردد. به این ترتیب خواب و خوراک ما نیز برای ما بهرة معنوی دارد و زمان سوخته یا مرده محسوب نمی‏شود.

    با نیت خالص می‏توان در تمام ساعات و آنات به خودسازی مشغول بود و از هر شبانه روز به اندازة 24 ساعتِ تمام، بازدهی معنوی و معرفتی انتظار داشت. [7] امام علی  (ع) به مالک اشتر فرمود:

     «. . . وَ إِن کانَت کلُّهُ للَّهِ إِذا صَلُحَت فیها النِّیة.  «[8]

    همة اعمال اگر نیت شایسته داشته باشد خدایی می‏گردد.

     «خودسازی» فعالیتی نیست که به زمان مشخصی اختصاص داشته باشد. آسایش و تفریح ما نیز عبادت است اگر به قصد خشنودی خدا انجام گیرد و یک قدم به سوی کمال و سعادت به شمار می‏رود اگر رنگ  «اطاعت» داشته باشد. هر چه معرفت انسان کامل‏تر و نیت او خالص‏تر باشد این عمل قدم بزرگ‏تری به سمت قلة مقصود خواهد بود.

    اصلاح نیت، نیاز به تمرین و تلاش دارد و بدون  «توجه»، حاصل نمی‏شود بزرگان و عارفان از کیمیای اخلاص اندوختة فراوانی از ارزش و معرفت و معنویت برای خود گرد آورده‏اند. حضرت آیةاللَّه بهجت پیش از آغاز درس خود لحظاتی به ذکر و توجه می‏پردازند و در هیچ شرایطی این برنامه را ترک نمی‏کنند. در سیرة امام راحل نیز همین تقید بیان شده‏است. این برنامة تجدید نیت موجب می‏شود کلاس درس علاوه بر بهرة علمی که برای شاگردان دارد بهرة انسانی برای استاد هم داشته باشد.

     «لحظاتی پیش از عمل» با احیای نیت و توجه به خدا می‏توان به عمل ارزش اخلاقی و معنوی بخشید وآن را در فرایند کمال و سعادت سهیم گردانید و این درسی است که امیر مؤمنان  (ع) در مبارزة با  «عمرو بن عبد ودّ» به ما می‏آموزد.

    در این لحظاتِ پیش از عمل، چند کار انجام می‏گیرد.

    اول: اطمینان از رضایت خدا به این عمل.

    دوم: درخواست از خدا برای خلوص نیت و سلامت انگیزه.

    سوم: خلوت و مناجات با خدا و عرضة عمل به پیشگاه او.

    چهارم: تصمیم جدی بر اخراج همة انگیزه‏های مزاحم.

    بندة خدا همواره در آغاز عمل اندیشناک رضای اوست. پس از عمل هم توفیق خدایی را در انجام آن فراموش نمی‏کند. به همین جهت شکرگزار درگاه خدا برای انجام این عمل است.

    نشان خلوص عمل آن است که انسان توقع نداشته‏باشد که دیگران او را بر این عمل بستایند.

    امام صادق  (ع) : العَمَلُ الخالِصُ الَّذی لاتُریدُ أَن یحمَدَک عَلَیهِ أَحَدٌ إِلاّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ. [9] عمل خالص آن است که نخواهی جز خدا کسی تو را بر آن بستاید.

    و از این خالص‏تر آن است که یکپارچه انجام عمل را به لطف و عنایت خدا استناد دهد و شکرگزار توفیق الهی باشد و از این خالص‏تر آن است که منتی بر خدا هم نگذارد و توقعی از او نداشته باشد. درجات خلوص نیت مستقیماً به درجات معرفت ما از خدا بستگی دارد. از سوی دیگر درجات معرفت نیز با تلاش در تطهیر نیت بالا میرود.

    نیت ¬ معرفت ¬ نیت ¬ معرفت ¬ . . . [10]

    تذکر: اهمیت تلاش برای اصلاح نیت به معنی تعطیل عمل تا اطمینان از خلوص آن نیست. خدا انجام وظایف شرعی را از ما خواسته‏است. ترک آن به بهانة نداشتن خلوص نیت نافرمانی خدا محسوب می‏شود. عمل صالح، به احتمال شائبة ریا نباید رها شود گرچه برای اصلاح نیت نسبت به خود باید بسیار سخت‏گیر و پرتوقع باشیم.

     

     


    [1] وسائل الشيعه 5 / 36 / 1.

    [2] كافى 8 / 46 / 8.

    [3] بحار الانوار 90 / 78.

    [4] مكارم الاخلاق 370 / 2. 

    [5] امام صادق u: لا بُدَّ لِلعَبدِ مِن خالِصِ النِّيَّةِ فى كُلِّ حَرَكَةٍ وَ سُكونٍ، لأَنَّهُ إِذا لَم‏يَكُن هذا المَعنى يَكونُ غافِلاً.(بحار الانوار 32 / 210 / 70.) بندة خدا بايد كه در هر حركت و سكون خود نيت خالص داشته باشد، زيرا اگر اين‏گونه نباشد ازغافلين خواهد بود.

     پيامبر اكرم (ص): «إِذا عَمِلتَ عَمَلاً فَاعمَل للَّهِ خالِصاً. لأَنَّهُ لايَقبَلُ مِن عِبادِهِ الأَعمالَ إِلاّ ما كانَ خالِصاً» (بحارالانوار 103 / 77.) هر گاه عملى انجام دادى آن را براى خدا خالص گردان، زيرا خدا از بندگانش عملى نمى‏پذيرد مگر آن كه خالص باشد.

    [6] سورة عصر.

    [7] وَ هَب لِىَ الجِدَّ فى خَشيَتِكَ وَ الدَّوامَ فِى الاتِّصالِ بِخِدمَتِكَ. (دعاى كميل)

    [8] نهج البلاغه، نامة 53.

    [9] نهج البلاغه نامة 26.

    [10] نبايد از چنين رابطه‏اى تصور «دور» يا شبهه تقدم مرغ و تخم مرغ به ذهن آيد. حركت بر چنين مدارى مانند حركت بر روى يك فنر است. اين حركت دورى از هر نقطه‏اى آغاز شود، پس از 360 درجه به همان نقطه منتهى نمى‏شود. بلكه به نقطه‏اى مشابه آن اما در سطحى بالاتر و كامل‏تر مى‏انجامد. بنابراين -همان گونه كه در رابطه ايمان و عمل صالح نيز پيش از اين اشاره شد- در نمودار بالا نيت اول با نيت دوم و معرفت اول با معرفت دوم اختلاف مرتبه دارند.

    • تعداد رکورد ها : 208
    کتاب به کجا و چگونه
     
    الی این و کیف (ترجمه عربی کتاب به کجا و چگونه)
     
    مقصد رشد اخلاقی
     
    چکیده کتاب به کجا و چگونه