راه و رسم طلبگي
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  • عنوان :  
  • به كجا و چگونه  
  • نویسنده :  
  • محمد عالم‌زاده نوري  
  •  فهرست کتاب
  • 5 - تداعی معانی

    از مصادیق ذکر غیر مستقیم می‏توان  «تداعی معانی» را نیز نام برد. ذهن انسان میان اشیا و مفاهیم گوناگون، پیوند و ملازمه برقرار می‏کند و غالباً از یکی به دیگری منتقل می‏شود. بسیار اتفاق می‏افتد که با شنیدن یک کلمه، لطیفه یا داستان و یا با دیدن یک علامت، نوشته، تصویر یا شی‏ء، ذهن ما به شدت مشغولیت می‏یابد و صورت‏های خوب یا بد دیگر در صفحة آن ردیف می‏شود. این ویژگی باعث می‏شود بسیاری از آگاهی‏های غیر فعال ما از برخورد با یک پدیدة غیر منتظره، فعال و مؤثر شود و عزم و ارادة ما را جهتی خاص بخشد. [16]

     (تذکر، موعظه، تجربه، مشاهده، تداعی) ¬ توجه ¬ آگاهی شدید ¬ میلِ شدید ¬ اراده

     

     ×××

    آن‏چه ذکر شد قاعده‏ای کلی در وجود انسان است که می‏تواند در راستای اهداف خوب یا بد مورد استفاده قرار گیرد. برنامه‏های تربیتی دین - که در حقیقت طراحی فرهنگی خداوند برای رشد وکمال انسان است - با بهره‏گیری از همین اصول و قواعد، ارادة انسان را در مسیر هدایت تقویت می‏کند.

    شیاطین و منحرفین نیز برای نیل به اهداف خود و گمراه کردن انسان ناگزیر، همین اصول و قواعد را به کار می‏گیرند. اینان با وسوسه  (یعنی با دامن زدن به آگاهی‏های پست) ذهن و دل و ارادة ما را به امور بی‏فایده یا مضر متمایل می‏کنند. توزیع مواد مخدر یا تصاویر مستهجن در جامعه ابتدا آگاهی افراد را به لذت و خوشایندی آنها تحریک می‏کند، پس از عطف توجه به این لذت‏ها، آگاهی برجسته و در نتیجه میل و علاقه و گرایشی ایجاد می‏شود و پس از آن، حرکت و اراده شکل می‏گیرد: ارادة امور پست و حرکت به سمت پایین.

    و در مقابل، دستورات اخلاقی و تربیتی دین حرکتی کاملاً مخالف با این جریان را پیشنهاد می‏کند.

    × نماز به عنوان مهم‏ترین برنامة تربیت دینی که شبانه روز پنج نوبت انجام می‏شود انسان را به مبدأ و منتهای عالم  «متذکر» می‏کند. أَقِم الصَّلاةَ لِذِکری[17]

    با انجام این عمل عبادی بسیاری از آگاهی‏های ما به حرکت درآمده و انگیزه‏های جدیدی در ما ایجاد می‏شود: آگاهی به حقیقت وجود، آگاهی به کوچکی و نیازمندی خویش، آگاهی به نعمت‏های بی‏شمار خدا، آگاهی به وظایف ما در مقابل او و. . . این آگاهی‏های برخاسته و فعال، گرایش‏های جدیدی را در وجود ما سامان می‏دهد و اراده‏های جدیدی تولید می‏کند که به تربیت انسان می‏انجامد، مشروط به این که نماز با توجه و حضور قلب بجا آورده شود.

    × روزه گرفتن نیز با  «یادآوری» وضعیت نیازمندان و مستمندان و نیز گرسنگی و تشنگی قیامت، امیال و انگیزه‏های انسان را جهت می‏بخشد. علاوه بر این‏که نوعی تمرینِ تسلط بر نفس و تجربة لذت فراوان آن است. این تمرین به  «ملکة تقوا» می‏انجامد[18] و آن تجربة مستقیم، آگاهی برجسته، میل شدید و اراده ایجاد می‏کند. فاصله گرفتن از لذات نازل دنیوی در حال روزه، نوعاً به غفلت از آن لذایذ و درنتیجه صرف‏نشدن اراده در آن منتهی می‏شود.

    × تأثیر امر به معروف و نهی از منکر نیز تابع همین فرمول است. کسی که به غیبت یا تمسخر دیگران می‏پردازد، با جلب نظر دیگران و نشان دادن خود لذتی را تجربه و میلی را ارضا می‏کند. نهی از منکر و بیان آثار زیانبار آن عمل و یادآوردن عظمت گناه و عقوبت آن، آگاهی‏های دیگری را در ذهن او شعله‏ور می‏سازد. این آگاهی‏ها اگر از آگاهی‏های قبلی او فراتر آید به دنبال خود ترک آن گناه را خواهد آورد.

    کمترین مرتبة واجب نهی از منکر  «انکار قلبی» است، یعنی اگر انسان توان تذکر دادن را ندارد لااقل در ذهن خود این عمل را محکوم کند و قبح و ناپسندی آن را مرور نماید. یعنی آگاهی‏های مثبت خود را بلافاصله شعله‏ور نماید تا مشاهدة این عمل زشت تأثیر منفی نگذارد.

    × توصیه به دقت در انتخاب دوست یا معاشرت با علمای ربانی در فرهنگ دینی ما به همین مسأله مربوط است.

    یا وَیلَتا لَیتَنی لَم‏أَتَّخِذ فُلاناً خَلیلاً، لَقَد أَضَلَّنی عَن الذِّکرِ. . . [19]

     (آن کس که بر خود ستم کرده در قیامت به حسرت گوید) وای بر من، کاش فلان کس را دوست نمی‏گرفتم که او مرا از ذکر، دور و گمراه کرد.

    رسول خدا  (ص) : قالَت الحَوارِیونَ لِعیسی: یا روحَ اللَّهِ مَن نُجالِس؟ قالَ مَن یذَکرُکم اللَّهَ رُؤیتُهُ وَ یزیدُ فی عِلمِکم مَنطِقُهُ وَ یرَغِّبُکم فی الآخِرَةِ عَمَلُه[20]

    حواریون به عیسی  (ع) گفتند ای روح اللَّه با چه کسی همنشینی کنیم؟ حضرت فرمود: کسی که دیدار او شما را به یاد خدا آورد و سخن او در علم شما بیفزاید و عمل او شما را به آخرت تشویق کند.

    × این که گفته می‏شود تصور گناه برای انسان زیان‏بخش است یا تصمیم بر کار خیر، ثواب دارد، به جهت تأثیری است که در فعال کردن آگاهی‏ها، امیال و اراده‏های مثبت یا منفی در روان انسان ایجاد می‏کند.

    الفِکرُ فِی الخَیرِ یدعو إلی العَمَلِ بِه[22]

    اندیشیدن در کارهای خوب  (تو را) به سوی عمل به آن فرا می‏خواند  (و انگیزه می‏بخشد) و اندیشیدن در گناه تو را به افتادن در آن سوق می‏دهد.

    × از جمله طراحی‏های بسیار زیبای دین، تقدس بخشیدن به زمان‏ها، مکان‏ها و اشیاء معینی است که هر یک به تداعی معانی یادآور حقایق مهم حیات انسان است.  (مثل قداست مسجد، ماه رمضان و تربت امام حسین  (ع) و نیز انتساب ایام هفته به معصومین و. . . ) وَ ذَکرهُم بِأَیامِ اللَّهِ. [23]

    × از همین قبیل است توصیه به ذکر فضایل ائمه، زیارت قبور آن‏ها و تشکیل مجالس ذکر، شرکت در تشییع جنازه و حضور در قبرستان، استحباب گفتن نام خدا در آغاز هر کار، قرائت ادعیه خاص در زمان‏ها و مکان‏ها و شرایط مختلف، تکرار اذکار مستحبی، تعظیم شعایر الهی، انتخاب نام نیکو برای فرزند و. . . .

    ابعاد اهمیت  «ذکر» در تربیت و هدایت انسان چنان گسترده‏است که قرآن خود را کتاب  «ذکر» و  «موعظه» و پیامبران را  «مذکر» معرفی نموده‏است.

    و هذا ذِکرٌ مُبارَک أَنزَلناه[27]

    × توصیه به قرائت مداوم قرآن در واقع توصیه به برانگیختن مستمر دسته‏ای از آگاهی‏های حیاتی است که خداوند متعال در کتاب خود به آن پرداخته‏است.

    فَاقرَؤوا ما تَیسَّرَ مِنَ القُرآن[28]

    هرچه ممکن است قرآن بخوانید.

    و باز به همین جهت است که فرازهایی از پیام خدا در سراسر قرآن بارها تکرار شده است.

     

    • تعداد رکورد ها : 208
    کتاب به کجا و چگونه
     
    الی این و کیف (ترجمه عربی کتاب به کجا و چگونه)
     
    مقصد رشد اخلاقی
     
    چکیده کتاب به کجا و چگونه