راه و رسم طلبگي
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  • عنوان :  
  • راه و رسم طلبگی  
  • نویسنده :  
  • محمد عالم‌زاده نوری  
  •  فهرست کتاب
  • طرح آشنایی با قرآن

    وَ قالَ الرَّسولُ یا رَبِّ إِنَّ قَومِی اتَّخَذوا هذَا القُرآنَ مَهجوراً[1]

    پیامبر فرمود: پروردگارا، قوم من این قرآن را رها کردند.

    أفَلا یتَدَبَّرونَ القُرآنَ‌ام عَلی قُلوبٍ أَقفالُها؟[2]

    آیا در قرآن نمی‏اندیشند یا بر دل‏هایشان قفل‏هایی است؟

    ما جالَسَ هذَا القُرآنَ أَحَدٌ إلاّ قامَ عَنهُ بِزِیادَةٍ أَو نُقصانٍ: زِیادَةٍ فِی هُدی أَو نُقصانٍ فِی عَمی. وَ اعلَموا إِنَّهُ لَیسَ عَلی أَحَدٍ بَعدَ القُرآنِ مِن فاقَةٍ وَ لا لأَحَدٍ قَبلَ القُرآنِ مِن غِنی، فَاستَشفُوهُ مِن أَدوائِکم وَ استَعینوا بِهِ عَلی لَأوائِکم.[3]

    هیچ‏کس با این قرآن ننشست مگر این‏که از مجلس آن با فزونی و کاستی برخاست. فزونی در هدایت و کاستی در کوردلی و نیز بدانید که هیچ‏کس را بعد از قرآن تهی‏دستی و نیاز نیست و هیچ‏کس را قبل از قرآن توانگری نباشد. پس از بیماری‏های خویش، از قرآن طلب بهبودی کنید و از آن بر شداید خود یاری طلبید.

    «از تمامی علمای اعلام و فرزندان قرآن و دانش‏مندان ارجمند تقاضا دارم که از کتاب مقدسی که «تبیان کل شی» است.. . غفلت نفرمایند.. . و این‏ جانب از روی جد نه تعارف معمولی می‏گویم از عمر به‏ باد رفته خود در راه اشتباه و جهالت تأسف دارم. و شما ای فرزندان برومند اسلام، حوزه‏ها و دانشگاه‌ها را با توجه به شؤونات قرآن و ابعاد بسیار مختلف آن بیدار کنید. تدریس قرآن در هر رشته‏ای از آن را موردنظر و مقصد اعلای خود قرار دهید. مبادا خدای ناخواسته در آخر عمر که ضعف پیری به شما هجوم کرد از کرده‏ها پشیمان، و تأسف بر ایام جوانی بخورید همچون نویسنده.»[4]

    توجه، آشنایی و انس با قرآن برای همة انسان‌ها ضروری است و این ضرورت، برای دانش‏مندان و اهل‏علم چندین برابر. طلاب علوم دینی ـ هر فعالیت یا رشته‏ای را برای آینده خود اختیار نموده باشند ـ به مناسبت وظیفه‏ای که بر عهده دارند بیشترین نیاز را به فهم قرآن دارند. این نیاز مهم ـ همچون امور دیگر ـ باید گام ‏به ‏گام و مرحله ‏به ‏مرحله پی‏گیری شود و از اجمال به تفصیل پیش رود.

    اولین گام در آشنایی با محتوای قرآن، دریافت ترجمة ظاهری آیات است که خود، حاصل و نشان تسلّط بر واژه‏ها و جملات خواهد بود. به ‏همین‏منظور و جهت دست‌یابی سریع‏تر به این هدف «طرح آشنایی با قرآن» تنظیم و ارائه شده است.

    ویژگی‌ها

    1. اصل این طرح برای هر گروه سنی یا علمی مفید و قابل اجرا است. اما منابعی که در این گفتار به آن اشاره می‏شود بیشتر متناسب با سطح علمی طلاّب حوزه‏های علمی پس از پایان دوره ادبیات عرب است. دانش‏آموزان دبیرستان و اقشار دیگر نیز می‏توانند همین طرح را در سطوح مختلف اجرا نمایند.

    2. این طرح از نوع کار مطالعاتی فردی است ولی ضمیمة جلسات رفع اشکال یا مباحثه به آن اگر از «سرعت» و «سهولت» آن نکاهد مفید است.

    3. اقدام به این فعالیت حتماً باید همراه «مداومت» و «استقامت» باشد. از این ‏رو برای هر روز حداقل یک صفحه ـ که به ‏طور متوسط کمتر از یک ساعت وقت نیاز دارد ـ در نظر گرفته می‏شود تا کل قرآن مجموعاً در کمتر از دو سال پایان پذیرد.

    4. علاوه بر بهره معنوی و معرفتی که از ارتباط با قرآن حاصل می‏شود، این فواید جنبی نیز از این طرح به‏دست می‏آید:

           ـ آشنایی بیشتر با زبان عربی و تمرین قواعد صرفی، نحوی، بلاغی.

           ـ کسب مهارت مراجعه و استفاده از کتب لغت.

           ـ آشنایی اجمالی با شیوة بیان، سلیقه تدوین و مطالب کتب تفسیری.

           ـ آشنایی ابتدایی با علوم قرآن.

           ـ فراهم‏آوردن مجموعه‏ای که مراجعه ما را به قرآن آسان می‏نماید.

           ـ به ‏یاد سپاری بسیاری از اطلاعات قرآنی بر اثر تلاش شخصی در به‏ دست‏آوردن آن.

    5. شبیه این فعالیت را برای آشنایی با متون مهم دیگر مثل نهج‏البلاغه، صحیفه سجادیه، و تحف‏العقول نیز می‏توان انجام داد.

    کیفیت اجرا

    1. آیات قرآن از ابتدا یک‏ به ‏یک مورد بررسی قرار می‏گیرد. هرگونه ابهام در ناحیة معنای واژه، ساختار کلمه، ترکیب عبارت یا محتوای کلی آیه ـ و نه تفسیر آن ـ مراجعه به کتب و تحقیق پیرامون آن را تجویز می‏نماید و پس از مراجعه، هرگاه اطمینان نسبی به فهم ظاهر مطلب پدید آمد پژوهش تمام می‏شود.

    2. علاوه بر کتب لغت و ادبیات عرب مراجعه به کتب تفسیر برای دریافت ترجمه ظاهری در موارد زیادی ضروری است. بسیاری از کتب تفسیر به جهات ادبی و معانی واژگان قرآن پرداخته‏اند. ولی تذکر این نکته لازم است که این برنامه اولین قدم در راه آشنایی با قرآن است و در آن علاوه بر «دقت»، «سرعت» و «سهولت» اهمیت دارد. به این‏جهت هریک از آیات، که در حد ترجمة ظاهری و نیز از نظر ساختار کلمه یا جمله، واضح باشد بدون مراجعه و تحقیق رها می‏شود و تنها نقاط مبهم یا تردید، بررسی می‏شود.

    3. اطلاعاتی که در مراجعه به ‏دست می‏آید حتماً در خود قرآن ثبت می‏شود. این‏کار علاوه بر مؤونه و تکلّف کمتری که دارد، مراجعه بعدی را آسان و عملی می‏کند و نیز به علت محدودیت فضای حاشیه کتاب، امکان تطویلِ کم‏فایده یا تحقیقِ بیش‏ از اندازه را سلب می‏کند و به «سهولت» و «سرعت» کار می‏افزاید.

    4. در متن قرآن و لابلای سطور، جز علایم و اعداد هیچ چیز دیگری نوشته نمی‏شود و هر گونه توضیحی با ذکر شماره به حاشیه قرآن منتقل می‏گردد.

    5. مراد از علایم، علایم ویرایشی موجود، و علایم دیگری است که توسط خود شخص، برای تسهیل متن وضع شده. این علایم حتماً در صفحة اول کتاب معرفی شود تا استفاده از این قرآن برای دیگران نیز آسان باشد.

    6. در انتهای هر توضیحی که در حاشیه نوشته می‏شود مأخذ آن ـ با علامت اختصاری ـ ذکر گردد. مناسب است توضیحاتی که از منابع غیر مکتوب نقل می‏شود و یا احتمالاتی که به ذهن خود شخص رسیده است داخل کروشه نوشته شود تا دقت، استناد و اطمینان متن باقی بماند و نیز موارد اقتباس یا جملات تلخیص شده با علامت خاص کاملاً مشخص شود.

    7. این نوشته‏ها تنها ناظر به نیاز خود شخص می‏باشد و از ثبت توضیحاتی که تنها به‏ کار دیگران می‏آید خودداری می‏شود، تا هم سرعت کار حفظ شود و هم حاشیة قرآن برای توضیحات لازم گنجایش کافی داشته باشد.

    8. توضیحاتی که در حواشی نوشته می‏شود از این قبیل است؛ معانی لغات، نکات صرفی قابل توجه و مهم، نکات نحوی مؤثر و مهم، ذکر محذوف‏ها در موارد لازم، نکات بلاغی، نکات تفسیری که در ترجمة آیه لازم است.

    9. برخی از اطلاعات قرآنی مورد نیاز ـ مثل مکی یا مدنی بودن سوره، ترتیب نزول، تعداد آیات سوره و.. . ـ را می‏توان در کنار هر صفحه ثبت نمود.

    10. مهم‌ترین منابع پیشنهادی این طرح عبارت‌اند از:

           1. کتب لغت عام، مثل المنجد، الوسیط، المصباح المنیر، لسان العرب و.. .

           2. کتب لغت خاص قرآن، مثل مفردات راغب، مجمع البحرین، نهایه ابن‏ اثیر، التحقیق، قاموس قرآن، نثر طوبی و.. .

           3. کتب اعراب قرآن، مثل الجدول، البیان فی غریب اعراب القرآن، املاء ما منّ به الرحمن، مشکل اعراب القرآن و.. .

           4. تفاسیر (بویژه تفاسیر ادبی) مثل مجمع البیان، کشاف، المیزان. تفاسیر مختصر مثل تفسیر شبّر ـ التفسیر المبین (محمد جواد مغنیه)، گزیدة تفسیر نمونه و.. .

           5. ترجمه‏های قرآن مثل ترجمه الهی قمشه‏ای، مکارم شیرازی، فولادوند، خرمشاهی و.. .

    البته تهیة همه این منابع و مراجعه به آن‏ها در این طرح ضروری نیست. بلکه برای پیش‏برد کار باید از افراط در مراجعه پرهیز شود.

    11. در ضمنِ این برنامه می‏توان مجموعه پرسش‏های لفظی یا محتوایی که پدید می‌آید را یادداشت نمود تا در برنامه‌ای دیگر آن پرسش‌ها موضوعات پژوهش قرار گیرند.

     


    .[1] فرقان 25: 30.

    .[2] محمد 47: 24.

    .[3] نهج‏البلاغه، خطبه 176

    .[4] امام خمینی، صحیفه نور 20:20.

    • تعداد رکورد ها : 97
    017